પેટની અંદરનાં કેન્સર માટે દૂરબીનથી ઓપરેશન
એક લાંબા ચીરાને બદલે નાનાં કાણાં અને કેમેરાથી કરાતું ઓપરેશન — જ્યાં ગાંઠ અને તમારો પોતાનો ઇતિહાસ એ રીતને બંધબેસતાં હોય ત્યાં.
આ શું છે
દૂરબીનથી ઓપરેશન એટલે એક લાંબો ચીરો મૂકવાને બદલે નાનાં નાનાં કાણાં પાડીને કરાતું ઓપરેશન. ડૉક્ટરો એને લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરી કહે છે. એક કાણામાંથી પાતળો કેમેરો અંદર જાય છે અને સ્ક્રીન પર ચિત્ર મોકલે છે; બાકીનાં કાણાંમાંથી સાધનો જાય છે, અને સર્જન સીધા પેટની અંદર જોવાને બદલે એ સ્ક્રીન જોઈને કામ કરે છે. અંદર જે થાય છે તે ઓપરેશન એ જ છે. હોજરી, આંતરડું, ગર્ભાશય કે અંડાશયનો એ જ ભાગ કાઢવામાં આવે છે, એની આજુબાજુની એ જ લસિકા ગ્રંથિઓ સાથે, અને કાઢેલું એ જ લેબોરેટરીમાં એ જ રીતે તપાસાય છે. ફેર માત્ર અંદર જવાના રસ્તાનો છે. ગાંઠ એને બંધબેસતી હોય ત્યાં એક લાંબા ચીરાને બદલે નાનાં કાણાં હોવાથી સામાન્ય રીતે પછી દુખાવો ઓછો રહે છે અને હોસ્પિટલમાં ઓછા દિવસ રહેવું પડે છે. પણ દરેક ગાંઠ માટે આ રીત બરાબર નથી. તમારા કેસમાં એ બંધબેસશે કે નહીં તે કયું અંગ છે, ગાંઠ ક્યાં છે, કેટલી ફેલાયેલી છે અને પેટનાં પહેલાં કોઈ ઓપરેશન થયાં છે કે નહીં — તેના પરથી નક્કી થાય છે. મિનિમલ એક્સેસ અને લેપ્રોસ્કોપિક કેન્સર સર્જરી એ અમારી ટીમના એક લીડ સર્જનનું જાહેર કરેલું કાર્યક્ષેત્ર છે, એટલે જ્યાં કેસમાં એ બંધબેસતું હોય ત્યાં અહીં એ થાય છે. જ્યાં ન બંધબેસે ત્યાં ખુલ્લું ઓપરેશન જ સાચું ઓપરેશન છે, અને તમારા કેસમાં કેમ, એ તમારા સર્જન સમજાવશે.
શું થાય છે, સ્ટેપ બાય સ્ટેપ
- નિર્ણય, ઓપરેશનના દિવસ પહેલાં જ.
તમારું ઓપરેશન દૂરબીનથી થશે કે ખુલ્લું, એ થિયેટરમાં નહીં, ક્લિનિકમાં જ નક્કી થાય છે. તમારા સર્જન સ્કેન અને પેથોલોજીનો રિપોર્ટ જુએ છે, પેટનાં પહેલાં કયાં ઓપરેશન કે સિઝેરિયન થયાં છે એ પૂછે છે, અને પછી કઈ રીતે કરવાનું ધાર્યું છે એ તમને કહે છે. તમારો કેસ ટ્યુમર બોર્ડમાં જઈ આવેલો હોય છે, એટલે આ પ્લાન એક ડૉક્ટરનો નહીં, ઘણા ડૉક્ટરોએ સાથે બેસીને નક્કી કરેલો હોય છે. અહીં જ તમને એ પણ કહેવામાં આવે છે કે દૂરબીનથી શરૂ કરેલું ઓપરેશન ક્યારેક ખુલ્લા ઓપરેશન તરીકે પૂરું કરવું પડે છે — એ વાત પછી સાંભળવા કરતાં અત્યારે સાંભળવી સહેલી છે.
- એનેસ્થેસિયા પહેલાંનું ચેકઅપ.
ઓપરેશનના થોડા દિવસ પહેલાં તમે એનેસ્થેટિસ્ટને મળો છો. બ્લડ ટેસ્ટ, ECG અને સામાન્ય રીતે છાતીનો X-ray કરાવવામાં આવે છે, અને હૃદય, ફેફસાં, સુગર તથા બ્લડ પ્રેશર તપાસાય છે — કારણ કે એનેસ્થેસિયા જે શરીરને આપવાનું છે તેના માટે એ સલામત હોવું જોઈએ. તમે લેતા હો તે દરેક દવા એના પોતાના પેકેટ સાથે લેતા આવજો: લોહી પાતળું કરવાની દવા, ડાયાબિટીસની અમુક દવા અને અમુક દેશી-આયુર્વેદિક દવા ઓપરેશન પહેલાં બંધ કરવી કે બદલવી પડે છે, અને કઈ અને ક્યારથી એ તમને કહેવામાં આવશે. તમે તમાકુ કે સિગારેટ લેતા હો તો અત્યારે છોડવાથી પણ ઓપરેશન પછી છાતીમાં ઇન્ફેક્શન થવાની શક્યતા ઘટે છે.
- આગલી રાત, અને ઓપરેશનની સવાર.
સામાન્ય રીતે તમને આગલા દિવસે દાખલ કરવામાં આવે છે, અને કહેલા ટાઇમ પછી — મોટે ભાગે મધરાત પછી — કંઈ ખાવાનું નહીં અને પછીના કહેલા ટાઇમ પછી પાણી પણ નહીં એવું કહેવામાં આવે છે. સવારની દવા ત્યારે જ લેવી જ્યારે લેવાનું કહ્યું હોય. આંતરડાનાં અમુક ઓપરેશન પહેલાં આંતરડું ખાલી કરવાની દવા આપવામાં આવે છે, અને હેરાનગતિ એ રાતની હોય છે, ઓપરેશનની નહીં. સંમતિપત્ર તમારી સાથે વાંચીને સમજાવવામાં આવે છે: શું કરવાનું ધાર્યું છે, શું કાઢવાનું છે, અને ઓપરેશન દરમિયાન શું બદલાઈ શકે છે. ઘરનું એક જણ સાથે રોકાય, અને ક્યાં બેસવાનું છે એ એને ખબર હોવી જોઈએ.
- એનેસ્થેસિયા.
તમને સ્ટ્રેચર પર ઓપરેશન થિયેટરમાં લઈ જવાય છે. રૂમ ઠંડો અને ઝગમગતો હોય છે અને અંદર તમે ધારો એના કરતાં વધારે માણસો હોય છે; એ સામાન્ય છે. હાથના પંજા પર કેન્યુલા મુકાય છે, છાતી અને આંગળી પર મોનિટરના તાર લગાડાય છે, અને એનેસ્થેસિયા આપતી વખતે તમને માસ્કમાંથી ઓક્સિજન લેવાનું કહેવાય છે. એકાદ મિનિટમાં તમે ઊંઘી જાઓ છો. ઓપરેશન વખતે તમને કંઈ લાગશે નહીં અને પછી કંઈ યાદ પણ નહીં રહે. તમે ઊંઘી ગયા પછી ગળામાં શ્વાસની નળી મુકાય છે — એ સાંજે ગળું દુખે છે તેનું કારણ એ જ છે.
- ઓપરેશન કઈ રીતે થાય છે.
પેટમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ગેસ ભરવામાં આવે છે, જેથી પેટની દીવાલ અંગોથી ઊંચકાય અને કામ કરવા માટે જગ્યા થાય. ત્રણથી પાંચ નાનાં કાણાં પડાય છે, દરેક લગભગ નખ જેટલું; એકમાંથી કેમેરો અને બાકીનાંમાંથી સાધનો અંદર જાય છે. સર્જન સ્ક્રીન જોઈને કામ કરે છે, અને એ ચિત્ર આંખ પહોંચી શકે એના કરતાં ટિશ્યુની વધારે નજીકથી લેવાયેલું હોય છે. ગાંઠ, એની આસપાસના અંગનો ભાગ અને નજીકની લસિકા ગ્રંથિઓ છૂટી પાડીને કાઢી લેવાય છે — સામાન્ય રીતે એક કાણું સહેજ પહોળું કરીને. છેલ્લે ગેસ કાઢી નાખવામાં આવે છે, કાણાં ચામડીની અંદરના ટાંકાથી બંધ કરાય છે, અને ક્યારેક એક-બે દિવસ માટે નરમ ડ્રેઇનની નળી મૂકી રખાય છે.
- ઓપરેશન ખુલ્લા ઓપરેશન તરીકે પૂરું કરવું પડે તો.
આવું ક્યારેક બને છે, અને એ કંઈ બગડ્યાની નિશાની નથી — એ સર્જનનો નિર્ણય છે. પહેલાંના ઓપરેશનનું જૂનું ચીકણું પડ અંગોને એકબીજા સાથે ચોંટાડી ગયું હોય, ગાંઠ સ્કેનમાં દેખાતી હતી એના કરતાં મોટી કે વધારે ચોંટેલી નીકળે, અથવા સલામત રીતે કામ કરવા જેટલું ચોખ્ખું દેખાતું ન હોય. એવે વખતે સર્જન લાંબો ચીરો મૂકીને ઓપરેશન એ રીતે પૂરું કરે છે, કારણ કે નાનાં કાણાંથી પતાવવા કરતાં ઓપરેશન બરાબર પતે એ વધારે અગત્યનું છે. શું જોવા મળ્યું અને રીત કેમ બદલવી પડી, એ પછી તમને અને તમારા ઘરનાંને કહેવામાં આવે છે. પહેલો પ્લાન ખોટો હતો એવો એનો અર્થ નથી.
- ભાન આવે ત્યારે, અને પહેલો દિવસ.
તમે રિકવરી રૂમમાં જાગો છો — મોઢા પર ઓક્સિજન અને પાસે નર્સ. પૂરતું ભાન આવે એટલે વોર્ડમાં લઈ જવાય છે. ગળું દુખવું, મોઢું સુકાવું અને કાણાં પાસે દુખાવો થવો — એ અપેક્ષિત છે. જે વાત લોકોને નવાઈ પમાડે છે તે છે ખભાની ટોચે થતો દુખાવો: પેટમાં રહી ગયેલો ગેસ ડાયાફ્રામ નીચેની નસને અડે છે તેનું એ પરિણામ છે, તમારા ખભાને એની સાથે કંઈ લેવાદેવા નથી, અને ગેસ શોષાતાં એકાદ-બે દિવસમાં એ જતો રહે છે. તમને પાણીના ઘૂંટડા ભરવાનું, આપેલા નાના સાધનમાં ઊંડા શ્વાસ લેવાનું, અને એ જ સાંજે કે બીજી સવારે પલંગની બહાર બેસીને થોડાં ડગલાં ચાલવાનું કહેવામાં આવે છે. વહેલા ઊભા કરવાનું કારણ ઉતાવળ નથી — એનાથી છાતી ચોખ્ખી રહે છે અને પગમાં લોહી ફરતું રહે છે.
- વોર્ડના દિવસો, અને ઘરે જવું.
પછીના દિવસોમાં ડ્રિપ બંધ થાય છે, પેશાબની નળી નીકળે છે, અને આંતરડું જાગતું જાય તેમ ઘૂંટડાથી પ્રવાહી અને પ્રવાહીથી નરમ ખોરાક શરૂ થાય છે; વોર્ડમાં બધા જેની રાહ જુએ છે તે નિશાની એટલે વાછૂટ થવી. તમે જમતા થાઓ, ચાલતા થાઓ, પેશાબ બરાબર થાય અને ઇન્જેક્શન વગર ગોળીથી દુખાવો કાબૂમાં રહે — ત્યારે ઘરે જવાય છે, અને એ માટે સામાન્ય રીતે બેથી ચાર દિવસ નું આયોજન હોય છે. કાઢેલો ભાગ લેબોરેટરીમાં જાય છે, અને એ રિપોર્ટ — 24 થી 48 કલાક — કહે છે કે કીમોથેરાપી જેવું બીજું કંઈ કરવાની જરૂર છે કે નહીં. એ વાત ફોન પર નહીં, ફોલોઅપની વિઝિટમાં તમારી સાથે બેસીને થાય છે.
કેટલો ટાઇમ, અને કેટલા વખતે
ઓપરેશનમાં કેટલો ટાઇમ લાગશે એ કયું અંગ છે અને કેટલું કાઢવાનું છે તેના પર આધાર રાખે છે, એટલે બધા માટે એકસરખો આંકડો હોતો નથી. તમારા કેસમાં કેટલો ટાઇમ ધાર્યો છે એ સર્જનને પૂછી લેજો, અને પછી ઘરનાંને કહી દેજો કે રાહ એના કરતાં લાંબી ચાલશે: પહેલાંનો એનેસ્થેસિયા, દર્દીને ગોઠવવાનો ટાઇમ અને પછી રિકવરી રૂમનો એકાદ કલાક — એ બધો ટાઇમ સાચો છે, પણ ઓપરેશનના ટાઇમમાં ગણાતો નથી. જે ઘરનાં લાંબો આંકડો ધારીને બેઠાં હોય તેમની રાહ ઘડિયાળ સામે ટૂંકો આંકડો પકડીને બેઠેલાં કરતાં ઘણી સહેલી જાય છે. દાખલ સામાન્ય રીતે આગલા દિવસે થવાનું હોય છે, અને હોસ્પિટલમાં બેથી ચાર દિવસ નું આયોજન હોય છે — એ કયું ઓપરેશન થયું અને આંતરડું કેટલી ઝડપથી કામે લાગ્યું તેના પ્રમાણે આગળપાછળ થાય છે. ઘરે પહેલું અઠવાડિયું એટલે આરામ, ઘરમાં થોડું થોડું ચાલવું, અને થોડું થોડું વારંવાર ખાવું. બહારનાં કાણાં અંદરના પડ કરતાં વહેલાં રુઝાય છે — એટલા માટે જ થોડાં અઠવાડિયાં સુધી વજન ઊંચકવાની અને પેટ પર જોર આપવાની ના પાડવામાં આવે છે; કેટલાં અઠવાડિયાં, એ તમારા સર્જન કહેશે. ગાડી ત્યારે જ ચલાવવી જ્યારે અચકાયા વગર જોરથી બ્રેક મારી શકાય. ટેબલ પરનું કામ સામાન્ય રીતે વજન ઊંચકવાના કે આખો દિવસ ઊભા રહેવાના કામ કરતાં વહેલું શરૂ થાય છે — ધારી લેવાને બદલે તમારા કામ પ્રમાણે ચોખ્ખો જવાબ પૂછી લેજો. પેટના ઓપરેશન પછી થોડાં અઠવાડિયાં થાક લાગવો સામાન્ય છે. કાઢેલા ભાગનો રિપોર્ટ 24 થી 48 કલાક માં આવે છે, અને આગળ કંઈ ટ્રીટમેન્ટ કરવાની હોય તો એ ઘરે ગયાના બીજા અઠવાડિયે નહીં, ઘા રુઝાયા પછી શરૂ થાય છે.
સાઇડ ઇફેક્ટ, અને તેની સાથે મળતો સપોર્ટ
એકાદ-બે અઠવાડિયાં દરેક કાણા પાસે દુખાવો રહેશે, અને ઉધરસ ખાતાં, હસતાં કે પલંગમાંથી ઊઠતાં એ વધારે લાગશે — ઉધરસ આવે ત્યારે વાળેલો ટુવાલ પેટ પર દબાવી રાખવાથી જેટલી ધારો એના કરતાં વધારે રાહત થાય છે. કાણાંની આજુબાજુ ઉઝરડા થવા સામાન્ય છે. ગેસને લીધે ખભાની ટોચે થતા દુખાવા વિશે કોઈ પહેલેથી કહેતું નથી; એ હૃદયની તકલીફ પણ નથી અને ખભાની પણ નથી, અને ગેસ શોષાતાં એ જતો રહે છે. શરૂઆતના દિવસોમાં પેટ ફૂલવું અને ગેસ થવો સામાન્ય છે, અને પહેલી વાર વાછૂટ થાય એ શરમની નહીં, સારી નિશાની છે. એનેસ્થેસિયા પછી ઊબકા આવવા સામાન્ય છે અને એની દવા હોય છે — ચૂપચાપ પડ્યા રહેવાને બદલે માગી લેજો. દુખાવાની આકરી દવાથી આંતરડું ધીમું પડે છે, એટલે પછી કબજિયાત થાય એ અપેક્ષિત છે અને એ સહન કરવાની નહીં, દવાથી મટાડવાની વસ્તુ છે. ભૂખ ઊઘડતાં થોડો ટાઇમ લાગે છે, અને ત્રણ મોટા ભાણાં કરતાં થોડું થોડું વારંવાર ખાવાનું વધારે ફાવે છે. કાણાંના ડાઘ નાના હોય છે, પણ કાયમના હોય છે, અને એની આજુબાજુની ચામડી મહિનાઓ સુધી બહેર મારેલી લાગી શકે છે. પેટના દરેક ઓપરેશનમાં લોહી નીકળવાનું, ઘામાં ઇન્ફેક્શન થવાનું, છાતીમાં ઇન્ફેક્શન થવાનું, પગની નસમાં લોહી જામવાનું, અને આંતરડું સાંધ્યું હોય તો એ સાંધો ગળવાનું થોડું જોખમ રહે છે. આ સામાન્ય રીતે થતું નથી. પણ એટલા માટે જ તમને વહેલા ઊભા કરવામાં આવે છે, શ્વાસની કસરત કરાવાય છે, પગમાં ખાસ સ્ટોકિંગ કે લોહી પાતળું રાખવાનાં ઇન્જેક્શન અપાય છે, અને ઘરે મોકલતાં પહેલાં થોડા દિવસ નજર રાખવામાં આવે છે. પછીથી, મહિનાઓ બાદ કોઈ કાણાની જગ્યાએ ઊપસી આવતી ગાંઠ — હર્નિયા — થઈ શકે છે; વજન ન ઊંચકવાની સૂચના સાથે અઠવાડિયાંનો આંકડો આપવામાં આવે છે એનું કારણ આ છે.
અમે શું વાપરીએ છીએ
દૂરબીનથી ઓપરેશન માટેનાં સાધન એટલે એક કેમેરો, લાઇટ, એક સ્ક્રીન અને લાંબાં પાતળાં સાધનો — બધું મળીને. એ કોની માલિકીનું છે એ ચોખ્ખું કહી દેવું જોઈએ: આ પ્રેક્ટિસ જે હોસ્પિટલોમાં બેસે છે અને ઓપરેશન કરે છે તે હોસ્પિટલો એની પોતાની નથી, એટલે ઓપરેશન થિયેટર અને એનાં સાધનો જે હોસ્પિટલમાં તમારું ઓપરેશન થાય તેની માલિકીનાં હોય છે — અને એ કઈ હોસ્પિટલ છે અને એ જ કેમ, એ તારીખ નક્કી થાય તે પહેલાં તમને કહેવામાં આવશે. કેમેરો જાતે કંઈ નક્કી કરતો નથી. તમારું ઓપરેશન કેવું જશે એ નક્કી કરે છે તમારી ગાંઠ માટે દૂરબીનની રીત સાચી પસંદગી હતી કે નહીં — અને એ નિર્ણય ક્લિનિકમાં, તમારા સ્કેન, પેથોલોજી રિપોર્ટ અને પહેલાંનાં ઓપરેશન જોઈને લેવાય છે. અંદર જવાનો રસ્તો ગમે તે હોય, કાઢેલી ટિશ્યુનો રિપોર્ટ 24 થી 48 કલાક માં આવે છે, અને ઓપરેશનથી ખરેખર શું થયું એ તમને અને તમારા સર્જનને એ રિપોર્ટ જ કહે છે. નીકળતાં પહેલાં ઓપરેશન નોટ અને ડિસ્ચાર્જ સમરીની નકલ માગી લેજો, અને એ તમારા સ્કેન સાથે સાચવજો. પછી તમને જે પણ ડૉક્ટર જુએ તેમને શું કરવામાં આવ્યું હતું એ બરાબર જાણવું પડશે.
દર અઠવાડિયે પુછાતા સવાલો
દૂરબીનનું ઓપરેશન નાનું ઓપરેશન કહેવાય?
મારું ઓપરેશન દૂરબીનથી થઈ શકે?
સર્જન કહે છે કે ઓપરેશન ખુલ્લું કરવું પડે એવું બની શકે. કંઈ બગડ્યું છે?
બધું જ કાઢી નાખવામાં આવશે?
કામ પર ક્યારે જવાય, અને વજન ક્યારે ઊંચકાય?
કોઈ રિપોર્ટ કે તકલીફ છે જેની ખાતરી નથી?
લઈને આવો. કંઈ ન હોય, તો અમે તમને કહી દઈશું કે કંઈ નથી.
મેડિકલ રિવ્યૂ કરનાર સર્જિકલ ઓન્કોલોજી ટીમ, સૌરાષ્ટ્ર કેન્સર કેર, MCh / DNB સર્જિકલ ઓન્કોલોજી · ઑગસ્ટ 2026