અવાજની પેટી (લેરિન્ક્સ)નું કેન્સર
અવાજ બેસી જાય અને પાછો ન આવે — સામાન્ય રીતે આની પહેલી નિશાની આ જ હોય છે, અને એટલે જ એ ઘણી વાર નાનું હોય ત્યારે જ ડૉક્ટર સુધી પહોંચે છે.
આ શું છે
લેરિન્ક્સ એટલે અવાજની પેટી. એ શ્વાસનળીની ટોચ પર, ગળામાં આગળ જે ભાગ ઊપસેલો દેખાય છે તેની પાછળ આવેલી છે. તેમાં અવાજની દોરીઓ હોય છે, અને તમે જ્યારે પણ ગળો ઉતારો ત્યારે એ શ્વાસનળીને ઢાંકી દે છે જેથી ખોરાક સાચી નળીમાં જ જાય. અહીંનું કેન્સર મોટે ભાગે અવાજની દોરીઓ પર જ શરૂ થાય છે. આ વિસ્તારમાં તેનું મુખ્ય કારણ છે લાંબા સમયથી કોઈ પણ સ્વરૂપે તમાકુ, અને દારૂ તેમાં ઉમેરો કરે છે. અવાજની દોરી પર નાની ગાંઠ થાય તોય અવાજ બદલાઈ જાય છે, એટલે આ એવાં કેન્સરમાંનું એક છે જે નાનું હોય ત્યારે જ લોકોના ધ્યાનમાં આવી જાય છે.
ચેક કરાવવા જેવાં લક્ષણો
આમાંનું કંઈ પણ બે અઠવાડિયાં કરતાં વધારે રહે, તો ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ:
- અવાજ બેસી જવો કે બદલાઈ જવો, અને પાછો ન આવવો
- ગળામાં કંઈક ભરાઈ રહ્યું હોય એવું સતત લાગવું
- ગળતી વખતે દુખાવો કે તકલીફ
- ગળામાં ગાંઠ
- શ્વાસમાં અવાજ આવવો, અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
- મટતી ન હોય એવી ખાંસી, અથવા ગળફામાં લોહી આવવું
અવાજ મોટે ભાગે ઇન્ફેક્શનથી, બૂમો પાડવાથી કે એસિડિટીથી બેસી જાય છે, અને એ મટી જાય છે. જે મટતો નથી એ તપાસાવવા જેવો છે. ખાતરી કરવા માટે એક એપોઇન્ટમેન્ટ પૂરતી છે.
અમે કઈ રીતે ખાતરી કરીએ છીએ
- અવાજની પેટી જોવી.
અવાજની દોરીઓ ટોર્ચથી દેખાતી નથી. નાક વાટે પાતળો, વળી શકે એવો કેમેરો નાખીને એ સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે, અને ડૉક્ટર જુએ ત્યારે તમે બોલી પણ શકો છો. પહેલાં નાકમાં બહેરાશનો સ્પ્રે મારવામાં આવે છે, તમે જાગતા જ હો છો, અને એકાદ-બે મિનિટમાં પતી જાય છે.
- બાયોપ્સી, સામાન્ય રીતે એનેસ્થેસિયા આપીને.
ગાંઠમાંથી ટિશ્યુનો નાનો ટુકડો લેવામાં આવે છે. અવાજની પેટી સુધી પહોંચવું અઘરું હોવાથી આ કામ ઘણી વાર ઓપરેશન થિયેટરમાં ટૂંકા જનરલ એનેસ્થેસિયા હેઠળ થાય છે, અને એ જ વખતે આખા વિસ્તારને બરાબર જોઈ પણ લેવાય છે. રિપોર્ટ માટે ત્રણથી પાંચ કામકાજના દિવસ.
- બાયોપ્સી પોઝિટિવ આવે તો સ્કેન.
CT કે MRI બતાવે છે કે ગાંઠ ક્યાં સુધી પહોંચી છે અને અવાજની પેટીની આજુબાજુની કૂર્ચા સુધી ગઈ છે કે નહીં. અવાજની પેટી બચાવી શકાશે કે નહીં તે મોટે ભાગે આના પરથી નક્કી થાય છે.
અહીં તેની ટ્રીટમેન્ટ કઈ રીતે થાય છે
- રેડિયેશન થેરાપી.
- અવાજની દોરી પરનાં ઘણાં શરૂઆતનાં કેન્સરમાં આખી ટ્રીટમેન્ટ એકલા રેડિયેશનથી જ થાય છે, Varian Halcyon લિનિયર એક્સિલરેટર વડે. તે રોજના ટૂંકા સેશનના કોર્સ તરીકે અપાય છે, અને તેમાં અવાજની દોરી કાઢ્યા વગર જ કેન્સરની ટ્રીટમેન્ટ થાય છે.
- ઓપરેશન.
- કેટલું કરવું પડશે તે ગાંઠ કેટલી મોટી છે અને ક્યાં છે તેના પર આધાર રાખે છે. અમુક નાની ગાંઠો મોઢા વાટે જ કાઢી શકાય છે. મોટી ગાંઠમાં અવાજની પેટીનો ભાગ, અથવા આખી પેટી કાઢવી પડે એવું બને, અને ઘણી વાર એ જ વખતે ગળાની લસિકા ગ્રંથિઓ પણ કાઢવામાં આવે છે.
- કીમોથેરાપી.
- અમુક કેસમાં રેડિયેશન વધુ સારી રીતે કામ કરે તે માટે તેની સાથે, અને ક્યારેક ટ્રીટમેન્ટ પહેલાં ગાંઠ નાની કરવા માટે.
- ટાર્ગેટેડ થેરાપી અને ઇમ્યુનોથેરાપી.
- અમુક ચોક્કસ કેસમાં, ગાંઠના ગુણધર્મ જોઈને નક્કી થાય છે.
અવાજની પેટી બચાવી શકાશે કે નહીં — ટ્યુમર બોર્ડ સૌથી પહેલાં આ સવાલનો જવાબ આપે છે, અને એ જવાબ સ્કેન અને બાયોપ્સી પરથી આવે છે, કોઈ એક ડૉક્ટરના મત પરથી નહીં.
રોજિંદું જીવન કેવું રહે છે
સાચી અપેક્ષા રાખજો: ટ્રીટમેન્ટ દરમિયાન તમારો અવાજ બદલાશે, અને પછી કેટલો બદલાયેલો રહેશે એ ટ્રીટમેન્ટમાં શું કરવું પડ્યું તેના પર આધાર રાખે છે. રેડિયેશનથી ગળામાં બળતરા થાય છે અને અવાજ થાકેલો રહે છે; કોર્સ પૂરો થયા પછી બંને સામાન્ય રીતે સુધરે છે. અવાજની પેટીનો ભાગ કે આખી પેટી કાઢવી પડે તોય ફરી બોલી શકાય એવા રસ્તા છે — અમારા સ્પીચ અને સ્વોલોઇંગ થેરાપિસ્ટ ઓપરેશન પછી નહીં, પહેલાં જ તમારી સાથે કામ શરૂ કરે છે, જેથી આગળ શું આવવાનું છે તેની તમને ખબર હોય. આખી પેટી કાઢવી પડે તો શ્વાસ ગળા પરના કાણા વાટે લેવાનો થાય છે, અને ઘરે જતાં પહેલાં તેની સંભાળ કેવી રીતે લેવી એ શીખવવામાં આવે છે. મોટા ભાગના પેશન્ટ ઘરે જ રહે છે અને સેશન માટે આવે છે. સાજા થવા માટે ઓપરેશન ઉપરાંત ટેકાની પણ જરૂર પડે છે — ખાવામાં, બોલવામાં, હલનચલનમાં, અને રોજિંદી જિંદગીમાં પાછા ફરવામાં. તમારે શેની જરૂર પડશે અને એમાં કોણ મદદ કરી શકે, એ તમારા સર્જનને પૂછી લેજો. તમે તમાકુ કે માવો વાપરતા હો, તો અત્યારે બંધ કરવાથી ટ્રીટમેન્ટ કેટલી કામ કરે છે તેમાં માપી શકાય એટલો ફરક પડે છે — અમારે ત્યાં તમાકુ છોડાવવાના કાઉન્સેલર છે અને એ સેવા મફત છે.
દર અઠવાડિયે પુછાતા સવાલો
મારો અવાજ મહિનાથી બેસી ગયો છે. એ કેન્સર છે?
શું મારો અવાજ જતો રહેશે?
રેડિયેશન સારું કે ઓપરેશન?
હું પહેલાંની જેમ ખાઈ શકીશ?
મેં વર્ષો પહેલાં તમાકુ છોડી દીધી છે. મને હજી જોખમ ખરું?
કોઈ રિપોર્ટ કે તકલીફ છે જેની ખાતરી નથી?
લઈને આવો. કંઈ ન હોય, તો અમે તમને કહી દઈશું કે કંઈ નથી.
મેડિકલ રિવ્યૂ કરનાર સર્જિકલ ઓન્કોલોજી ટીમ, સૌરાષ્ટ્ર કેન્સર કેર, MCh / DNB સર્જિકલ ઓન્કોલોજી · ઑગસ્ટ 2026