ફેફસાંના કેન્સર માટે દૂરબીનથી થતું ઓપરેશન

શું થાય છે, સ્ટેપ બાય સ્ટેપ

1. 1
   દૂરબીનથી ઓપરેશન શક્ય છે કે નહીં, એ કઈ તપાસો નક્કી કરે છે.

   CT બતાવે છે કે ગાંઠ કેટલી મોટી છે, બરાબર ક્યાં છે, અને એ એવી કોઈ વસ્તુને અડેલી છે કે નહીં જેને અડવી ન જોઈએ. PET/CT છાતીની બહાર ક્યાંય ફેલાયું છે કે નહીં એ જુએ છે. બાયોપ્સી કહે છે કે એ છે શું, અને છાતીની વચ્ચેની લસિકા ગ્રંથિઓમાંથી નમૂનો લેવાનો થાય તો એ પણ પહેલાં જ લેવાય છે. પછી તમને મશીનમાં ફૂંક મારવાનું કહેવામાં આવે છે: લંગ ફંક્શન ટેસ્ટ માપે છે કે અત્યારે તમારાં ફેફસાં કેટલું કામ કરે છે, અને તેના પરથી સર્જન ગણે છે કે કેન્સરવાળો ભાગ કાઢ્યા પછી તમારી પાસે કેટલું બાકી રહેશે. હૃદયની પણ તપાસ થાય છે. આ બધા જવાબ ભેગા થાય પછી જ કહી શકાય કે ઓપરેશન એ સાચી ટ્રીટમેન્ટ છે કે નહીં, અને એ નાનાં કાણાં વાટે થઈ શકે એમ છે કે નહીં.

2. 2
   ફેફસાંને તૈયાર કરવાં, અને ઓપરેશન પહેલાંની વિઝિટ.

   ઓપરેશન પહેલાંનાં અઠવાડિયાં ખાલી રાહ જોવાનાં નથી. તમે તમાકુ પીતા હો તો અત્યારે બંધ કરવાથી ફેફસાં એનેસ્થેસિયા વધુ સારી રીતે સહન કરે છે અને ઓપરેશન પછી છાતીમાં ઇન્ફેક્શન થવાની શક્યતા ઘટે છે — અમારે ત્યાં તમાકુ છોડાવવાના કાઉન્સેલર છે અને એ સેવા મફત છે. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ શ્વાસની કસરત ઓપરેશન પછી નહીં, ઓપરેશન પહેલાં શીખવે છે, કારણ કે શ્વાસ લેતાં દુખતું ન હોય ત્યારે એ શીખવી સહેલી પડે છે. બ્લડ ટેસ્ટ, ECG અને એનેસ્થેટિસ્ટની મુલાકાત માટે આવવાનું હોય છે; બધી દવા પત્તા સાથે લેતા આવજો, કારણ કે લોહી પાતળું કરવાની દવા અને ડાયાબિટીસની અમુક દવા પહેલાં બંધ કરવી કે બદલવી પડે છે. સંમતિપત્ર દૂરબીનવાળા ઓપરેશન અને ખુલ્લા ઓપરેશન — બંને માટે હોય છે, અને એ વાત ઉપરછલ્લી પતાવવાને બદલે એ રીતે જ સમજાવવી જોઈએ.

3. 3
   ઓપરેશનની સવાર.

   તમને કહેલા સમયથી ભૂખ્યા રહીને આવવાનું, ગાઉન પહેરવાનું, અને હાથના પંજાની નસમાં કેન્યુલા મુકાય છે. દુખાવા માટે એનેસ્થેટિસ્ટ પીઠમાં પાતળી નળી મૂકે અથવા પાંસળીઓ વચ્ચે બહેરાશનું ઇન્જેક્શન આપે — એ ઓપરેશન પછીના દુખાવા માટે છે, અને એની હા પાડવા જેવી છે. કઈ બાજુનું ઓપરેશન છે એ તમને એક કરતાં વધારે વાર બોલીને પુછાય છે. બીજું કંઈ પણ થાય તે પહેલાં તમને ઊંઘ આવી ગઈ હોય છે, અને થિયેટરનું તમને કશું યાદ રહેતું નથી.

4. 4
   થિયેટરની અંદર: કાણાં, અને કેમેરો.

   તમને પડખાભેર સુવડાવીને હાથ ઊંચો રખાય છે. જે બાજુનું ઓપરેશન છે તે બાજુના ફેફસાને એનેસ્થેટિસ્ટ થોડી વાર માટે આરામ પર મૂકે છે અને એ દરમિયાન બીજું ફેફસું તમારો શ્વાસ ચલાવે છે; સર્જનને કામ કરવાની જગ્યા આનાથી મળે છે, અને તમે ભાનમાં આવો તે પહેલાં એ ફેફસું પાછું ચાલુ કરી દેવાય છે. પાંસળીઓ વચ્ચે બે-ત્રણ નાનાં કાણાં પાડવામાં આવે છે — તેને પોર્ટ કહે છે. તેમાંના એકમાંથી કેમેરો અંદર જાય છે અને અંદરનું ચિત્ર સ્ક્રીન પર દેખાય છે; આ કારણે જ તેને વિડિયો-આસિસ્ટેડ થોરાકોસ્કોપિક સર્જરી અથવા VATS કહે છે. ગાંઠવાળી ફેફસાંની ટિશ્યુ છૂટી પાડીને, સીલ કરીને, એ કાણાંમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે, અને છાતીની વચ્ચેની લસિકા ગ્રંથિઓ પણ કાઢવામાં આવે છે — કારણ કે તેમાં કેન્સર પહોંચ્યું છે કે નહીં તેના પરથી પછીની ટ્રીટમેન્ટ બદલાય છે.

5. 5
   દૂરબીનનું ઓપરેશન ખુલ્લું ક્યારે થાય છે.

   ક્યારેક સર્જન છાતી ખોલીને ઓપરેશન પૂરું કરે છે, અને આ વાત પછીથી ખરાબ સમાચારની જેમ સાંભળવા કરતાં પહેલેથી સમજી રાખવા જેવી છે. જૂના ઇન્ફેક્શનને લીધે ફેફસું છાતીની દીવાલ સાથે ચોંટી ગયું હોય; ગાંઠ એવી જગ્યાએ બેઠી હોય જ્યાં નાના કાણાં વાટે સલામત રીતે કામ ન થાય; લોહી નીકળે ત્યાં ઓજાર નહીં, હાથ પહોંચાડવો પડે. આમાંના દરેક કિસ્સામાં ઓપરેશન પોતે બદલાતું નથી — એ જ ફેફસાંની ટિશ્યુ અને એ જ ગ્રંથિઓ બહાર આવે છે. ફક્ત અંદર જવાનો રસ્તો બદલાય છે, અને એ સર્જને એવો નિર્ણય લીધો માટે બદલાય છે. એ કોમ્પ્લિકેશન નથી, નિષ્ફળતા નથી, અને એટલા માટે જ સંમતિપત્ર બંને માટે લેવાય છે.

6. 6
   ભાનમાં આવવું, અને પડખામાંની નળી.

   તમે ભાનમાં આવો ત્યારે પાંસળીઓ વચ્ચેથી એક નળી બહાર નીકળીને બોટલમાં જતી હોય છે, અને ખાંસી ખાઓ કે શ્વાસ બહાર કાઢો ત્યારે એ બોટલમાં પરપોટા થાય છે. એ પરપોટા છાતીમાંથી બહાર નીકળતી હવા છે અને શરૂઆતના દિવસોમાં એ અપેક્ષિત છે. આ ડ્રેઇન હવા અને પ્રવાહી બહાર કાઢવા માટે છે જેથી ફેફસું ખૂલેલું રહે, અને હવા નીકળવાનું બંધ થાય તથા પ્રવાહી બેસી જાય ત્યાં સુધી એ રહે છે — તમે ઘરે ક્યારે જશો એ તમને કેવું લાગે છે તેના કરતાં મોટે ભાગે આના પરથી નક્કી થાય છે. એ ખેંચે છે અને દુખે છે, ખાસ કરીને હલો ત્યારે, અને દુખાવાની દવા નક્કી કરેલા સમયે આપવામાં આવે છે. એટલાથી ન ચાલે તો ચોખ્ખું કહી દેવું. મોટા ભાગના લોકોને એ જ દિવસે કે બીજા દિવસે સવારે પલંગની બહાર બેસાડવામાં આવે છે, અને એ કઠોરતા નથી, જાણી જોઈને છે.

7. 7
   શ્વાસની કસરત, ચાલવાનું, અને ઘરે જવું.

   પહેલા દિવસથી જ ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તમારી પાસે પહેલાં શીખેલી શ્વાસની કસરત કરાવે છે, છાતી સાફ કરાવે છે, અને ચલાવે છે. ખાંસી આવે ત્યારે વાળેલું ઓશીકું ઘાવ પર દબાવીને પકડી રાખવું; દુખાવો ઓછો થાય છે અને ખાંસી વધારે અસરકારક રહે છે. ફેફસું ખૂલેલું રહે અને ઇન્ફેક્શન ન લાગે તેનું મુખ્ય કામ આ કસરત જ કરે છે, અને એ દેખાય છે તેના કરતાં ઘણી વધારે અગત્યની છે. એક-બે દિવસ નાક વાટે ઓક્સિજન ચાલુ રહે એ સામાન્ય છે અને એ ખરાબ નિશાની નથી. સામાન્ય રીતે ચારથી સાત દિવસ રોકાવાનું થાય છે. ઘરે જતાં પહેલાં ઘાવની સંભાળ, કેટલું વજન ઉપાડી શકાય, ટાંકા ક્યારે કઢાવવા, અને કસરત કઈ રીતે ચાલુ રાખવી એ બધું કહેવામાં આવે છે — અને ઘરે ગયા પછી પણ કસરત ચાલુ રાખવાનું, કારણ કે મોટા ભાગના લોકો ચૂપચાપ ત્યાં જ બંધ કરી દે છે.

8. 8
   રિપોર્ટ, અને તેના પછીનો પ્લાન.

   કાઢેલી ફેફસાંની ટિશ્યુ અને દરેક ગ્રંથિ લેબોરેટરીમાં જાય છે, અને રિપોર્ટ માટે સામાન્ય રીતે 24 થી 48 કલાક લાગે છે. ઓપરેશન પછીનો સ્ટેજ ક્યારેક ઓપરેશન પહેલાંના સ્ટેજ કરતાં જુદો હોય છે, કારણ કે ગ્રંથિઓ બહાર આવે પછી જ તેમને માઇક્રોસ્કોપ નીચે તપાસી શકાય છે — એ રિપોર્ટ પોતાનું કામ કરે છે એમ સમજવું, કંઈ ખોટું થયું છે એમ નહીં. રિપોર્ટ સાથે તમારો કેસ ફરી ટ્યુમર બોર્ડ સામે જાય છે, અને તમારા પ્લાનમાં કીમોથેરાપી, રેડિયેશન કે ટાર્ગેટેડ ગોળી આવશે કે નહીં તે ત્યાં નક્કી થાય છે, કોઈ એક ડૉક્ટર એકલા નહીં. ઘાવ જોવા માટે ઓપીડીમાં બોલાવવામાં આવે છે, અને પછીથી ફોલોઅપ કેવું રહેશે એ પણ ત્યાં કહેવામાં આવે છે.

સાઇડ ઇફેક્ટ, અને તેની સાથે મળતો સપોર્ટ

કાણાં પાડ્યાં હોય ત્યાં દુખાવો રહે છે, અને સૌથી વધુ દુખાવો સામાન્ય રીતે જ્યાંથી ગાંઠ કઢાઈ ત્યાં નહીં, જ્યાં ડ્રેઇન હતી ત્યાં હોય છે. પાંસળી પર દુખાવો, અને ઘાવની નીચેની ચામડી બહેર મારી ગયેલી કે બળતી લાગવી — એ દરેક પાંસળી નીચે જતી નસો દબાવાથી થાય છે; એ અઠવાડિયાં કે મહિનાઓ ચાલી શકે છે અને ધીમે ધીમે ઓછું થાય છે. શરૂઆતના દિવસોમાં ઓપરેશનવાળી બાજુના ખભામાં દુખાવો સામાન્ય છે, અને એનો અર્થ ખભામાં કંઈ થયું છે એવો નથી. થોડા વખત સુધી દાદરો ચડતાં કે ચઢાણ ચડતાં શ્વાસ ચઢશે, અને થોડાં અઠવાડિયાં ધાર્યા કરતાં ઘણો વહેલો થાક લાગશે. છાતીના ઓપરેશન પછી ખાંસી થોડો વખત ચાલુ રહે એ સામાન્ય છે. હવા નીકળવાનું ચાલુ રહેવાથી ડ્રેઇન ધાર્યા કરતાં વધારે દિવસ રહે એવું બને છે, અને એ પાછળ પડવા જેવું નથી. પ્રવાહી ભરાય અને ક્યારેક ફરીથી કાઢવું પડે એવું પણ બને. છાતીના ઓપરેશન પછી થોડા દિવસ હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થાય એ જાણીતું છે અને દવાથી કાબૂમાં આવે છે. છાતીમાં ઇન્ફેક્શન ન થાય એ માટે જ શ્વાસની કસરત છે, અને એટલા માટે જ કોઈ એ કરાવવાનું છોડતું નથી. એકાદ-બે અઠવાડિયાં ભૂખ ઓછી રહે છે, અને ત્રણ મોટા જમણ કરતાં થોડું થોડું વારંવાર ખાવું સહેલું પડે છે. અને ફેફસાંનો ભાગ કાઢ્યો હોય તો ભારે મહેનતના કામમાં થોડો શ્વાસ ચઢવાનું કાયમ રહી શકે છે; કેટલું, એ કેટલો ભાગ કઢાયો અને પહેલાં તમારો શ્વાસનો ટેસ્ટ કેવો હતો તેના પર આધાર રાખે છે — તમારા કેસમાં શું અપેક્ષા રાખવી એ સર્જન કહી શકે છે.

દર અઠવાડિયે પુછાતા સવાલો