ફોલો-અપ
ટ્રીટમેન્ટ પૂરી થાય છે. ફોલો-અપ એની સાથે પૂરું થતું નથી. ફેમિલી અમને એના વિશે જે સવાલ પૂછે છે, એના જવાબ આ પાનામાં એ જ ક્રમમાં છે.

ફોલો-અપ એપોઇન્ટમેન્ટ એટલે શું
ટ્રીટમેન્ટનો મુખ્ય ભાગ પૂરો થયા પછી, જે ડૉક્ટર તમારી ટ્રીટમેન્ટ કરતા આવ્યા છે તેમની સાથે પહેલેથી નક્કી કરેલી એપોઇન્ટમેન્ટ એટલે ફોલો-અપ. એ ટૂંકી હોય છે, અગાઉથી ગોઠવેલી હોય છે, અને 'કંઈ તકલીફ થઈ એટલે આવ્યા' — એનાથી જુદી વસ્તુ છે.
- ડૉક્ટર તપાસે છે, અને ખરેખર કેમ ચાલે છે એ પૂછે છે — ખાવાનું, વજન, દુખાવો, બોલવાનું, ઊંઘ, કામ.
- પહેલેથી કહેલા હોય તે બ્લડ ટેસ્ટ કે સ્કેન એપોઇન્ટમેન્ટ પહેલાં કરાવી લેવાના, જેથી રિપોર્ટ રૂમમાં જ હોય, બે અઠવાડિયાં પાછળ નહીં.
- દવાઓ ફરી જોવાય છે. કેટલીક દવા ફોલો-અપમાં બંધ કરાય છે, અને દવા સાચા ટાઇમે બંધ કરવી એ પણ શરૂ કરવા જેટલો જ મોટો નિર્ણય છે.
- તમે નીકળો ત્યારે આગલી એપોઇન્ટમેન્ટ ક્યારે છે એ ખબર હોય છે.
હંમેશની જેમ એ જ ફાઇલ સાથે લાવો, અને તમારા સવાલો પણ. અમારી પેશન્ટ ગાઇડમાં સવાલોનું જે લિસ્ટ છે તે ટ્રીટમેન્ટ પહેલાં જેટલું કામનું હતું, એટલું જ પછી પણ છે.
ફોલો-અપ કેમ જરૂરી છે
ફોલો-અપ ત્રણ કામ કરે છે, અને લોકો સામાન્ય રીતે એમાંનું પહેલું જ ધારે છે.
- દેખરેખ. કેન્સર ફરી આવે તો ફોલો-અપ એ જ રસ્તો છે જેનાથી એ નાનું હોય ત્યારે જ પકડાય — જ્યારે વધારે ઓપ્શન હોય છે અને ટ્રીટમેન્ટ ઓછી ભારે પડે છે. પહેલી વાર વહેલું પકડાવું જે કારણે અગત્યનું હતું, બરાબર એ જ કારણ.
- પાછળ રહી જતી અસરો. ટ્રીટમેન્ટ પછી ગળવામાં, બોલવામાં, મોઢામાં કે શક્તિમાં લાંબા સમયના ફેરફાર રહી શકે છે, અને કોઈને એની ખબર પડે તો એમાંના ઘણામાં મદદ થઈ શકે છે. એપોઇન્ટમેન્ટ જ ન હોય તો મોટા ભાગની વાત કોઈને કહેવાતી જ નથી.
- બીજા કેન્સરનો સવાલ. આ વિસ્તારમાં માથા-ગળાના મોટા ભાગના કેન્સર પાછળ જે તમાકુની ટેવ હોય છે, તે ટ્રીટમેન્ટ પછી પણ ઘણી વાર ઊભી જ હોય છે — એટલે દર વખતે મોઢું તપાસવામાં આવે છે. તમે છોડી હોય તો ફોલો-અપમાં એની નોંધ થાય છે; ન છોડી હોય તો ત્યાં જ તમાકુ છોડાવવાના કાઉન્સેલર ફરી વાતમાં આવે છે, અને એ ફ્રી છે.
આમાંનું કશું તમને પહેલાં કંઈ દેખાય એના પર આધારિત નથી. પહેલેથી નક્કી કરેલી એપોઇન્ટમેન્ટનો મુદ્દો જ એ છે: કંઈ ખોટું લાગે કે ન લાગે, એ થાય છે.
ટ્રીટમેન્ટ પછીનું રિહેબિલિટેશન
ઘા થોડાં અઠવાડિયાંમાં રૂઝાઈ જાય છે. બોલવું, ગળવું, મોઢું ખૂલવું અને ખભાનું હલનચલન એના કરતાં ઘણો વધારે સમય લે છે — અને ફોલો-અપ એપોઇન્ટમેન્ટમાં જે વસ્તુઓ ગોઠવવામાં આવે છે એમાં આ પણ આવે છે. નીચેની કઈ સેવા પ્રેક્ટિસ ગોઠવી શકે છે, કઈ હોસ્પિટલમાં અને કયા દિવસે — એ પ્રેક્ટિસ વિશેની હકીકત છે, પાનું એ ગણી કાઢી શકે એવી વાત નથી. એટલે દરેક લીટી પ્રેક્ટિસ ભરે એ માટે ખાલી રહે છે, અને અમને ધારણા કરવા કરતાં એ ખાલી જગ્યા દેખાય એ વધારે ઠીક લાગે છે.
- માથા-ગળાના ઓપરેશન પછી બોલવું અને ગળવું: આમાં સામાન્ય રીતે અઠવાડિયાં નહીં, મહિનાઓની નિયમિત પ્રેક્ટિસ જાય છે. એ કોણ કરાવશે તે પૂછી લેજો.
- મોઢું ખોલવાની અને જડબાની કસરત: ઓપરેશન અને રેડિયેશન પછી મોઢું ઓછું ખૂલે છે, સિવાય કે રોજ એની કસરત કરો.
- નેક ડિસેક્શન કે બગલના ઓપરેશન પછી ખભા, હાથ અને ગરદનનું હલનચલન: ખભા અને ગળાની હલનચલન વાપરો નહીં તો જકડાઈ જાય છે. તમને આપેલી કસરત રોજ કરો.
- બ્રેસ્ટના ઓપરેશન પછી હાથમાં આવતો સોજો: હાથ કે ચહેરો સૂજે તો કહી દેજો — વર્ષો પછી પણ. વહેલું જણાવો તો સહેલાઈથી કાબૂમાં આવે છે.
- લેરિન્ક્સના ઓપરેશન પછી અવાજ, અને વોઇસ પ્રોસ્થેસિસને જોઈતી સંભાળ: એ સમયાંતરે બદલવી પડે છે. ઘરે જતાં પહેલાં એ ક્યાં થશે તે પૂછી લેજો.
- ખાવાનું, વજન, અને ઘરે ફીડિંગ ટ્યુબ સાથે ગયા હો તો એ: વજન પર ધ્યાન રાખવાનું છે. થોડું-થોડું વારંવાર ખાવ, અને વજન ઘટતું હોય તો અમને જણાવો.
કસરત ત્યારે કામ કરે છે જ્યારે એ સાચા સમયે શરૂ થાય અને રોજ થાય — અને આ બંને વાત તમને કસરત શીખવનાર વ્યક્તિ પાસેથી આવે છે, પાના પરથી નહીં. હજી કોઈએ તમને કસરત બતાવી ન હોય, તો આગલા ફોલો-અપમાં પૂછો; એપોઇન્ટમેન્ટ જે કામ માટે છે એમાંનું આ પણ એક છે.
ક્યારે પાછા આવવું
સાચો જવાબ એ છે કે કેટલા ટાઇમે આવવું તે ક્લિનિકલ નિર્ણય છે, અને પ્રેક્ટિસે એનું શેડ્યુલ હજી પબ્લિશ કર્યું નથી. સાચું લાગે એવું પણ તમારા માટે ખોટું હોય એવું અંતર છાપવાને બદલે, નીચેની ચાર જગ્યા પ્રેક્ટિસ ભરે ત્યાં સુધી ખાલી રહે છે. તમારું પોતાનું શેડ્યુલ તમારા ડૉક્ટર નક્કી કરે છે અને તમારી ડિસ્ચાર્જ સમરીમાં લખેલું હોય છે — તમારા માટે એ જ લાગુ પડે છે.
- ટ્રીટમેન્ટ પૂરી થયા પછી પહેલું ફોલો-અપ: ટ્રીટમેન્ટ પૂરી થયાના લગભગ ચારથી છ અઠવાડિયાં પછી
- પછી કેટલા ટાઇમે, અને કેટલાં વર્ષ સુધી: પહેલાં બે વર્ષ દર ત્રણ મહિને, પાંચમા વર્ષ સુધી દર છ મહિને, અને પછી વર્ષે એક વાર
- એમાં કયા ટેસ્ટ કે સ્કેન આવે છે, અને ક્યારે: સ્કેન કોઈ કારણ હોય ત્યારે કરાય છે — કોઈ તકલીફ હોય, કે તપાસમાં કંઈ જણાય — નક્કી કરેલા કૅલેન્ડર પ્રમાણે નહીં
- કોઈ એપોઇન્ટમેન્ટ રહી જાય તો શું કરવું: ફોન કરીને પછીની તારીખ લઈ લેજો. એક વિઝિટ ચૂકી જવાય તો ફરી ગોઠવવાની હોય, આખું શેડ્યુલ છોડી દેવાનું ન હોય
બે એપોઇન્ટમેન્ટ વચ્ચે નવું કંઈ થાય અને બે અઠવાડિયાંથી વધારે રહે, તો કાર્ડ પરની તારીખની રાહ જોવા કરતાં ફોન કરવો સારો. બે અઠવાડિયાંનો આ નિયમ અમારા મોઢા અને માથા-ગળાના કેન્સરના પાના પર છે તે જ છે, અને ટ્રીટમેન્ટ પછી પણ બદલાતો નથી.
ક્યાં આવવું
સૌરાષ્ટ્ર કેન્સર કેર બે અલગ શહેરની બે હોસ્પિટલમાં કન્સલ્ટ કરે છે. ફોલો-અપ બેમાંથી કોઈ પણ જગ્યાએ થઈ શકે, એટલે તમને જે નજીક પડે ત્યાં બુક કરાવો — અને ફોન પર કઈ જગ્યા એ કહી દો, કારણ કે એપોઇન્ટમેન્ટ ડેસ્ક સામો ફોન કરે તે પહેલાં એને ખબર હોવી જોઈએ.
Samanvay Hospital
Koyali Fatak, near Railway Overbridge, Junagadh–Vanthali Highway, Shapur, Junagadh, Gujarat 362205
Junagadh
Wockhardt Hospital
Kalawad Road, near St. Mary's High School, Rajkot, Gujarat 360007
Rajkot
તમારું ફોલો-અપ બુક કરાવો
એક ફોન, એક એપોઇન્ટમેન્ટ — બે હોસ્પિટલમાંથી તમને જે નજીક પડે ત્યાં.