માથા-ગળાનું કેન્સર
ગળા, લાળગ્રંથિ અને નાક-સાઇનસનાં કેન્સર — મોઢાની બાજુમાં જ, પણ તેમને પોતાના અલગ જૂથ તરીકે જોવામાં આવે છે.
આ શું છે
માથા-ગળાનું કેન્સર એ એક રોગ નથી, એક જૂથ છે. તેમાં મોઢાની પાછળનું અને અન્નનળીની ઉપરનું ગળું, કાનની આગળ-નીચે અને જડબાની નીચે આવેલી લાળગ્રંથિઓ, અને નાક તથા તેની આજુબાજુના સાઇનસ આવે છે. મોઢાની જેમ અહીં પણ કોઈ પણ સ્વરૂપે તમાકુ અને દારૂ સામાન્ય કારણ છે. ગળાનાં અમુક કેન્સર તમાકુને બદલે HPV ઇન્ફેક્શન સાથે જોડાયેલાં હોય છે, અને એ જુદી રીતે વર્તે છે — ટ્રીટમેન્ટ નક્કી કરતાં પહેલાં ટિશ્યુ તપાસવાનું એક કારણ આ પણ છે. મોઢું, અવાજની પેટી અને થાઇરોઇડ આ જ વિસ્તારમાં છે અને તેમનાં પાનાં અલગ છે.
ચેક કરાવવા જેવાં લક્ષણો
આમાંનું કંઈ પણ બે અઠવાડિયાં કરતાં વધારે રહે, તો એપોઇન્ટમેન્ટ લેવા જેવી છે:
- ગળામાં ગાંઠ જે જતી નથી, ભલે તેમાં દુખાવો ન થતો હોય
- એક જ બાજુ ગળામાં દુખાવો, જે મટતો નથી
- ગળતી વખતે દુખાવો કે તકલીફ, અથવા કોળિયો ગળામાં અટકવો
- એક જ બાજુનું નાક બંધ રહેવું, અથવા એક જ બાજુના નાકમાંથી લોહી પડવું
- કાનની આગળ કે નીચે અથવા જડબાની નીચે સોજો — ક્યારેક એ જ બાજુના ચહેરામાં નબળાઈ સાથે
- એક બાજુના કાનમાં દુખાવો, જ્યારે કાન તપાસમાં સામાન્ય લાગતો હોય
ગળાની મોટા ભાગની ગાંઠો અને ગળાના મોટા ભાગના દુખાવા ઇન્ફેક્શનના હોય છે, કેન્સરના નહીં. ખાતરી કરવા માટે એક એપોઇન્ટમેન્ટ પૂરતી છે.
અમે કઈ રીતે ખાતરી કરીએ છીએ
- ડૉક્ટર જાતે તપાસે.
ડૉક્ટર મોઢું અને ગળું જુએ છે અને ડોક હાથથી તપાસે છે. ગળાનો જે ભાગ ટોર્ચથી દેખાતો નથી તે જોવા માટે નાક વાટે પાતળો, વળી શકે એવો કેમેરો નાખવામાં આવે છે — પહેલાં નાકમાં બહેરાશનો સ્પ્રે મારે છે, તમે જાગતા જ હો છો, અને એકાદ મિનિટમાં કામ પતે છે.
- સોયની તપાસ, અથવા બાયોપ્સી.
ગળામાં ગાંઠ હોય તો પાતળી સોય વડે તેમાંથી કોષ કાઢવામાં આવે છે. ગળાની અંદર ગાંઠ હોય તો તેમાંથી ટિશ્યુનો નાનો ટુકડો લેવાય છે. બંને રીતે, ખાતરી કરવાનો આ એક જ રસ્તો છે. રિપોર્ટ માટે ત્રણથી પાંચ કામકાજના દિવસ.
- તપાસ પોઝિટિવ આવે તો સ્કેન.
CT, MRI કે PET સ્કેન બતાવે છે કે તે કેટલું મોટું છે અને ક્યાંય ફેલાયું છે કે નહીં. તેના પરથી સ્ટેજ નક્કી થાય છે, અને સ્ટેજ પરથી ટ્રીટમેન્ટ.
અહીં તેની ટ્રીટમેન્ટ કઈ રીતે થાય છે
- ઓપરેશન.
- ગાંઠ કાઢી નાખવી, અને ઘણી વાર એ બાજુની ગળાની લસિકા ગ્રંથિઓ પણ. ઓપરેશનથી જ્યાં ખાડો પડે ત્યાં રિકન્સ્ટ્રક્શન એ જ બેઠકમાં કરવામાં આવે છે.
- રેડિયેશન થેરાપી.
- Varian Halcyon લિનિયર એક્સિલરેટર વડે, અને જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં આજુબાજુની લાળગ્રંથિઓ અને ગળવાના સ્નાયુઓને બચાવીને.
- કીમોથેરાપી.
- ક્યારેક રેડિયેશનની સાથે, ક્યારેક ઓપરેશન પહેલાં ગાંઠ નાની કરવા માટે.
- ટાર્ગેટેડ થેરાપી અને ઇમ્યુનોથેરાપી.
- અમુક ચોક્કસ કેસમાં, ગાંઠના ગુણધર્મ જોઈને નક્કી થાય છે.
તમારા માટે કયું કોમ્બિનેશન રહેશે તે કોઈ એક ડૉક્ટર એકલા નહીં, ટ્યુમર બોર્ડ નક્કી કરે છે.
રોજિંદું જીવન કેવું રહે છે
સાચી અપેક્ષા રાખજો: આ વિસ્તારની ટ્રીટમેન્ટમાં સૌથી વધુ તકલીફ ગળવામાં પડે છે, અને રેડિયેશન પછી મોઢું સુકાવું સામાન્ય છે. અમારા સ્પીચ અને સ્વોલોઇંગ થેરાપિસ્ટ શરૂઆતથી જ તમારી સાથે કામ કરે છે, અને ટ્રીટમેન્ટ દરમિયાન તમારું વજન ધ્યાનથી જોવામાં આવે છે — વજન ઝડપથી ઘટે તો બાકીનું બધું અઘરું થઈ જાય છે. મોટા ભાગના પેશન્ટ ઘરે જ રહે છે અને સેશન માટે આવે છે. સાજા થવા માટે ઓપરેશન ઉપરાંત ટેકાની પણ જરૂર પડે છે — ખાવામાં, બોલવામાં, હલનચલનમાં, અને રોજિંદી જિંદગીમાં પાછા ફરવામાં. તમારે શેની જરૂર પડશે અને એમાં કોણ મદદ કરી શકે, એ તમારા સર્જનને પૂછી લેજો. તમે તમાકુ કે માવો વાપરતા હો, તો અત્યારે બંધ કરવાથી ટ્રીટમેન્ટ કેટલી કામ કરે છે તેમાં માપી શકાય એટલો ફરક પડે છે — અમારે ત્યાં તમાકુ છોડાવવાના કાઉન્સેલર છે અને એ સેવા મફત છે.
દર અઠવાડિયે પુછાતા સવાલો
મારા ગળામાં ગાંઠ છે. એટલે કેન્સર જ?
ડૉક્ટર નાક વાટે કેમેરો કેમ નાખે છે?
સોયની તપાસ કરાવવાથી કેન્સર ફેલાય?
ઓપરેશન વગર ટ્રીટમેન્ટ થઈ શકે?
મારું ગળવાનું પહેલાં જેવું થઈ જશે?
કોઈ રિપોર્ટ કે તકલીફ છે જેની ખાતરી નથી?
લઈને આવો. કંઈ ન હોય, તો અમે તમને કહી દઈશું કે કંઈ નથી.
મેડિકલ રિવ્યૂ કરનાર સર્જિકલ ઓન્કોલોજી ટીમ, સૌરાષ્ટ્ર કેન્સર કેર, MCh / DNB સર્જિકલ ઓન્કોલોજી · ઑગસ્ટ 2026